Spiritual bypassing: wanneer ‘licht en liefde’ een masker wordt

In het spirituele veld waarin ik me begeef, als beoefenaar, als begeleider, als mens, kom ik steeds vaker iets tegen waar ik jeuk van krijg: een eenzijdige focus op licht, liefde, positiviteit en ‘hoog vibreren’, terwijl de pijn, het verdriet, de boosheid en de trauma’s in de diepvries verdwijnen. Wat ik dan zie, noem ik geen spiritualiteit, maar spiritual bypassing. En hoe pijnlijk het ook is om te zeggen: het is niet alleen oppervlakkig, maar soms zelfs ronduit onethisch wat er gebeurt. In deze blog wil ik die mechaniek blootleggen en tegelijkertijd de weg terug naar echtheid aanwijzen.

Wat is spiritual bypassing?

De term spiritual bypassing werd voor het eerst genoemd door psycholoog en boeddhistisch leraar John Welwood in de jaren ’80. Hij beschreef het als:

“Het gebruik van spirituele ideeën en praktijken om persoonlijke, emotionele of psychologische pijn te vermijden in plaats van ermee in contact te komen.”
— John Welwood, 1984

Met andere woorden: spiritualiteit wordt een manier om niet te hoeven voelen. In plaats van trauma’s, emoties of moeilijke stukken onder ogen te komen, vluchten mensen het ‘licht’ in.

Voorbeelden:

• Overmatige focus op ‘positiviteit’ zonder de andere kant te voelen: “alles gebeurt met een reden” of “je moet gewoon positief blijven” zeggen tegen iemand die rouwt, waardoor diepere gevoelens niet de kans krijgen zich te uiten.
• Spiritualiteit als middel om je beter dan anderen te voelen: “ik ben verlicht en jij niet.”
• Woede als ‘laagfrequent’ labelen, waardoor het niet mag bestaan.
• Je emoties wegmediteren in plaats van ze doorvoelen.
• Blind geloof in ‘spiritueel leiders’: “Ik voelde weerstand, maar mijn teacher zei dat dat mijn ego was, dus ik heb het toch gedaan.” Dat is geen overgave, dat is overgave aan afhankelijkheid en dat kan gevaarlijk worden.
• Alleen maar workshops en ceremonies volgen, zonder écht te integreren of iets te veranderen in je leven.

Waarom is dit een probleem?

1. Emotionele ontkenning
   • Het onderdrukken van emoties leidt vaak tot emotionele verlamming, dissociatie of burn-out. Volgens een studie van Cashwell et al. (2007) kan spiritual bypassing zelfs leiden tot verergering van psychische klachten zoals depressie of angst (bron: Journal of Humanistic Counseling).
2. Het ‘spirituele ego’ groeit
   • Mensen identificeren zich met hun ‘verlichting’ en ontwikkelen een nieuw ego dat zich superieur voelt aan anderen die ‘minder ver zijn’. Het is geen zelfliefde, het is zelfoverschatting verpakt in yoga-broekjes en witte salie.
3. Machtsmisbruik en onethisch leiderschap
   • Spirituele leiders (of coaches) die zichzelf als kanaal voor de waarheid positioneren, zetten anderen onder druk om hun waarheid over te nemen. Denk aan uitspraken als “je zit in je ego als je het hier niet mee eens bent.” Dit is spirituele gaslighting.
4. Relationele schade
   • Relaties worden oppervlakkiger. Alles moet licht en leuk blijven. Er is weinig ruimte voor kwetsbaarheid of confrontatie, terwijl juist dáár vaak de echte verbinding ligt.

Het spirituele ego: van masker naar muur

Het spirituele ego is misschien wel de meest verraderlijke vorm van het gewone ego. Waar het gewone ego roept “ik ben belangrijk omdat ik veel bezit of presteer”, zegt het spirituele ego:
“ik ben belangrijk omdat ik bewuster, verlichter of liefdevoller ben dan jij.”

Het probleem is niet spiritualiteit. Het probleem is het gebruik van spiritualiteit als excuus om niet naar binnen te kijken.

Waarom ik dit onethisch vind

Ik ben geschokt door hoeveel mensen in het spirituele veld:

• Ongevraagd diagnoses of ‘energieën’ projecteren op anderen.
• Elkaar onder druk zetten om ‘mee te bewegen in het collectief.’
• Trauma’s wegwuiven als iets wat je zelf manifesteert.
• Aansprakelijkheid afwijzen met zinnen als “dat is jouw spiegel.”
• Content maken van intieme healings voor hun Instagram volgers.

Als we dit niet durven aankijken, wordt het veld waarin we heling zoeken zelf een bron van verwonding. Dat is geen liefde. Dat is conditionering met een wierookgeurtje.

De weg terug: hoe wél echt spiritueel te leven

1. Voel alles, niet alleen het fijne
Leer jezelf toe te staan om ook boos, verdrietig, wanhopig of bang te zijn. Echte heelheid gaat over integratie van álles wat je bent.

2. Werk met je schaduw
Doe aan schaduwwerk. Kijk naar je triggers. Voel je weerstand. Wat je wegduwt, stuurt je van binnenuit. Wat je aankijkt, bevrijdt je.

3. Kies integriteit boven imago
Of je nu begeleider bent of deelnemer: kies voor waarheid boven performance. Werk met mensen die jouw grenzen eren. Die vragen durven stellen in plaats van antwoorden op te leggen.

4. Vertraag en integreer
Niet elke ceremonie, plantmedicijnreis of ademwerk hoeft een doorbraak te zijn. Echte groei zit in de integratie. Durf te vertragen.

5. Wees radicaal menselijk
Durf onvolmaakt te zijn. Durf te twijfelen. Durf te zeggen “ik weet het niet”. Dat is misschien wel het meest spirituele wat je kunt doen.

Tot slot

Spiritualiteit is prachtig. Maar alleen als ze wortelt in waarheid. Alleen als het ons terugbrengt naar het echte contact met onszelf en elkaar. Naar onze rauwheid. Naar onze pijn. Naar onze liefde. Niet als vluchtroute, maar als brug naar heelheid.

“We zijn niet hier om licht te worden. We zijn hier om het licht ín het donker te leren dragen. Als we durven stoppen met doen alsof we verlicht moeten zijn, ontstaat er ruimte voor menselijkheid. En dát is de essentie van alles.”

Bronnen

1. Welwood, J. (1984). Toward a Psychology of Awakening.
2. Cashwell, C. S., Bentley, P. B., & Yarborough, P. (2007). The only way out is through: The peril of spiritual bypass. Journal of Humanistic Counseling, Education and Development, 46(1), 32–44.
3. Verywell Mind. (2021). What Is Spiritual Bypassing?
4. Narayan, M., & D’Rozario, V. (2017). The Dark Side of Spirituality. Asian Journal of Psychiatry, 30, 144–147.
5. Brown, B. (2012). Daring Greatly: How the Courage to Be Vulnerable Transforms the Way We Live, Love, Parent, and Lead.